CKTECentrum Kompetencji
Transformacji Energetycznej
Poznaj możliwości ↗
← Publikacje CKTE
WIEDZA / TRANSFORMACJA ENERGETYCZNA

Dyrektywy RED I i RED II

Koncepcyjna wizualizacja przedsiębiorstwa z fotowoltaiką na dachu, przemysłowymi pompami ciepła i turbinami wiatrowymi w tle
Ilustracja koncepcyjna przygotowana do publikacji, wygenerowana cyfrowo.

Firma, która montuje fotowoltaikę na dachu hali, zastępuje kocioł gazowy pompą ciepła albo kupuje energię bezpośrednio od producenta OZE, korzysta z rynku ukształtowanego przez dyrektywy RED I i RED II. Pierwsza wyznaczyła państwom cele rozwoju odnawialnych źródeł energii. Druga wzmocniła pozycję odbiorców, którzy chcą sami produkować, magazynować lub kupować odnawialną energię. Dla przedsiębiorstwa szansą jest mniejsza zależność od cen paliw i energii z sieci. O wyniku finansowym decyduje jednak to, ile energii firma rzeczywiście wykorzysta i ile zapłaci za jej dostarczenie.

Co wprowadziły RED I i RED II?

RED I, czyli dyrektywa 2009/28/WE, ustanowiła cel 20% energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto w UE do 2020 r. Poszczególne państwa otrzymały różne wiążące cele. Dla Polski było to 15%, zgodnie z art. 3 ust. 1 i załącznikiem I część A. Osobno art. 3 ust. 4 wyznaczył każdemu państwu cel co najmniej 10% energii odnawialnej w transporcie w 2020 r., według metodyki dyrektywy. RED I określiła też zasady gwarancji pochodzenia energii elektrycznej (art. 15) i dostępu OZE do sieci (art. 16).

RED II, czyli dyrektywa (UE) 2018/2001, ustaliła pierwotnie wspólny cel UE na 2030 r. na poziomie co najmniej 32% (art. 3 ust. 1). Wprowadziła ramy dla prosumentów, którzy mogą wytwarzać, zużywać, magazynować i sprzedawać energię elektryczną z OZE (art. 21), oraz dla społeczności energetycznych działających w zakresie OZE (art. 22). Objęła też rozwój OZE w ogrzewaniu i chłodzeniu (art. 23), przewidywała pierwotnie 14% energii odnawialnej w transporcie do 2030 r. (art. 25 ust. 1) i określiła kryteria zrównoważonego rozwoju oraz ograniczania emisji dla biopaliw, biopłynów i paliw z biomasy (art. 29).

[1] [2]

Daty wprowadzenia i podstawy prawne

Daty wprowadzenia i podstawy prawne
DataCo się zmieniło i z jakiego przepisu to wynika
23 kwietnia 2009 r.Przyjęto RED I. Opublikowano ją 5 czerwca 2009 r., a weszła w życie 25 czerwca 2009 r. na podstawie art. 28.
30 czerwca i 5 grudnia 2010 r.Do 30 czerwca państwa miały przekazać Komisji krajowe plany działania w zakresie OZE (art. 4 ust. 2 RED I). Do 5 grudnia miały wdrożyć dyrektywę do prawa krajowego (art. 27 ust. 1).
20 lutego 2015 r.Uchwalono polską ustawę o odnawialnych źródłach energii (Dz.U. z 2015 r. poz. 478), która wdrażała RED I w zakresie swojej regulacji.
11 grudnia 2018 r.Przyjęto RED II. Opublikowano ją 21 grudnia 2018 r., a weszła w życie 24 grudnia 2018 r. na podstawie art. 38.
30 czerwca i 1 lipca 2021 r.30 czerwca upłynął zasadniczy termin wdrożenia RED II (art. 36 ust. 1). 1 lipca RED I utraciła moc zgodnie z art. 37 RED II.
17 sierpnia 2023 r.Polska przyjęła nowelizację ustawy o OZE służącą wdrożeniu RED II (Dz.U. z 2023 r. poz. 1762). Główna część przepisów weszła w życie 1 października 2023 r., a dla części zmian wyznaczono odrębne terminy.
20 listopada 2023 r.Weszła w życie RED III, czyli dyrektywa (UE) 2023/2413 z 18 października 2023 r., zmieniająca RED II. Jej art. 5 wyznaczył termin wdrożenia na 21 maja 2025 r., a dla części przepisów o pozwoleniach na 1 lipca 2024 r.

[1] [2] [3] [4] [5] [6]

Które cele obowiązują dzisiaj?

Po zmianach wprowadzonych przez RED III art. 3 ust. 1 dyrektywy 2018/2001 wyznacza wiążący cel dla całej UE na 2030 r. na poziomie co najmniej 42,5% OZE, przy wspólnym dążeniu do 45%. Zmieniony art. 25 ust. 1 daje państwom w transporcie wybór między co najmniej 29% energii odnawialnej a obniżeniem intensywności emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 14,5% do 2030 r. Zmieniony art. 23 ust. 1 określa też minimalny średnioroczny wzrost udziału OZE w ogrzewaniu i chłodzeniu, w tym 1,1 punktu procentowego w latach 2026–2030.

Polska w zaktualizowanym Krajowym Planie w dziedzinie Energii i Klimatu, ocenionym przez Komisję 13 listopada 2026 r., wskazała 32% OZE w końcowym zużyciu energii brutto w 2030 r. jako krajowy wkład w realizację unijnego celu. Warto więc odróżnić pierwotne 32% dla całej UE z RED II od 32% zadeklarowanych przez Polskę w planie krajowym. Obowiązki konkretnego przedsiębiorstwa wynikają z przepisów właściwych dla jego działalności, instalacji i sposobu rozliczania energii.

[2] [3] [7] [8]

Korzyści i ryzyka dla przedsiębiorstw

Korzyścią jest możliwość ograniczenia zakupów energii i paliw. Zakład pracujący głównie za dnia może zużywać część prądu z własnej fotowoltaiki bezpośrednio na produkcję. Firma z dużym poborem energii może rozważyć długoterminową umowę zakupu energii od wytwórcy OZE, czyli PPA, i ustalić w niej zasady rozliczania ceny oraz wolumenu. Gwarancje pochodzenia, uregulowane w art. 19 RED II i art. 120 polskiej ustawy o OZE, służą do udokumentowania pochodzenia energii. W skali gospodarki udział OZE w 2020 r. wyniósł około 22% w UE i 16,1% w Polsce, powyżej celów ogólnych przyjętych na ten rok.

Główne ryzyko to inwestycja niedopasowana do pracy zakładu. Przewymiarowana fotowoltaika zwiększa ilość energii oddawanej do sieci w godzinach, gdy cena sprzedaży może być niska. Ograniczona moc przyłącza może opóźnić inwestycję albo zmienić jej zakres. W ogrzewaniu wysoka temperatura zasilania może obniżyć sezonową sprawność pompy ciepła i pochłonąć zakładane oszczędności. Przy biomasie i biogazie na ekonomikę wpływają także dostępność paliwa, jego jakość i dokumentacja wymagana do wykazania zgodności z kryteriami art. 29–30 RED II w aktualnym brzmieniu.

[2] [4] [9] [10] [11]

Przykład. Ile sprawność pompy ciepła zmienia w rachunku?

Zakład potrzebuje 300 MWh użytecznego ciepła rocznie. Przyjęto 90% sezonowej sprawności kotła, 300 zł netto/MWh gazu i 700 zł netto/MWh prądu. Są to założenia modelowe dotyczące kosztów zależnych od zużycia. W każdym wariancie zakład otrzymuje tę samą ilość ciepła.

Przykład. Ile sprawność pompy ciepła zmienia w rachunku?
WariantRoczne zużycie kupowanej energiiRoczny koszt energiiZmiana względem kotła
Kocioł gazowy, sprawność 90%333,3 MWh gazu100 000 zł—
Pompa ciepła, SPF 2,0150 MWh prądu105 000 zł5 000 zł drożej
Pompa ciepła, SPF 3,0100 MWh prądu70 000 zł30 000 zł taniej
Pompa ciepła, SPF 4,075 MWh prądu52 500 zł47 500 zł taniej
Modelowy roczny koszt energii dla 300 MWh ciepła: kocioł gazowy 100 000 zł; pompa ciepła SPF 2,0 — 105 000 zł, SPF 3,0 — 70 000 zł, SPF 4,0 — 52 500 zł
PORÓWNANIE / 300 MWh CIEPŁA UŻYTECZNEGOWykres przygotowany wyłącznie do tej publikacji. Założenia: gaz 300 zł netto/MWh, prąd 700 zł netto/MWh, sprawność kotła 90%. Koszty zależne od zużycia; bez nakładów, serwisu i opłat stałych.

Przy tych cenach koszty samej energii zrównują się przy SPF 2,1. SPF oznacza tu ilość ciepła dostarczonego w całym sezonie na jednostkę zużytej energii elektrycznej. Przy SPF 3,0 pompa dostarcza 300 MWh ciepła, zużywając 100 MWh prądu i pobierając około 200 MWh z otoczenia. Tę ostatnią wielkość można zaliczyć jako energię odnawialną przy spełnieniu warunków art. 7 ust. 4 i załącznika VII RED II. Pełna kalkulacja inwestycji powinna dodatkowo uwzględnić nakłady, serwis, opłaty stałe i ewentualną rozbudowę przyłącza.

[2]

Jak firma może wykorzystać RED i ograniczyć ryzyko?

  1. Zmierzyć profil zużycia przed doborem instalacji. Dla prądu przeanalizować dane godzinowe lub 15-minutowe. Dla ciepła ustalić, ile energii potrzeba do ogrzewania, przygotowania ciepłej wody i procesów technologicznych oraz jakiej temperatury wymaga każdy odbiornik.
  2. Policzyć odzysk ciepła przed zakupem nowego źródła. Ciepło z chłodnictwa, sprężarek lub procesów może zastąpić część kupowanego paliwa. O wyniku decydują dostępna temperatura, czas pracy i zbieżność z potrzebami odbiornika. W bilansie warto osobno wykazać odzysk ciepła odpadowego i energię odnawialną kwalifikowaną według dyrektywy.
  3. Sprawdzić przyłącze i osobno wycenić autokonsumpcję oraz nadwyżki. Przed zamówieniem instalacji ustalić z operatorem dostępne warunki przyłączenia. W modelu fotowoltaiki energię zużytą na miejscu wycenić według kosztu zakupu, którego firma uniknie, a energię oddawaną do sieci według warunków sprzedaży.
  4. Porównać warianty przy tej samej produkcji i tych samych warunkach pracy. Dla pompy ciepła sprawdzić sprawność przy rzeczywistej temperaturze zasilania. Dla PPA przeanalizować cenę, harmonogram dostaw, rozliczenie niedoborów i nadwyżek oraz przekazanie gwarancji pochodzenia. Dla biomasy i biogazu sprawdzić dostawy paliwa oraz wymagane dowody jego pochodzenia i zgodności.

Przed podpisaniem umowy zarząd powinien znać roczny koszt energii w kilku scenariuszach cenowych i koszt jednostki produktu po modernizacji. Wtedy można ocenić, czy inwestycja utrzyma rentowność także w roku z mniejszą produkcją, droższym prądem albo niższą ceną sprzedaży nadwyżek.

[2] [11]

Źródła i podstawy prawne

  1. Dyrektywa 2009/28/WE — RED I (akt historyczny)
  2. Dyrektywa (UE) 2018/2001 — RED II i teksty skonsolidowane
  3. Dyrektywa (UE) 2023/2413 — RED III, zmiany RED II
  4. Ustawa z 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii
  5. Nowelizacja ustawy o OZE z 17 sierpnia 2023 r. — Dz.U. 2023 poz. 1762
  6. Komisja Europejska — dyrektywa o energii odnawialnej
  7. Komisja Europejska — ocena polskiego KPEiK, 13 listopada 2026 r.
  8. Komisja Europejska — szczegółowa ocena KPEiK Polski, SWD(2026) 345
  9. Eurostat — udział energii ze źródeł odnawialnych
  10. GUS — energia ze źródeł odnawialnych w 2020 r.
  11. URE — przyłączanie źródeł do sieci elektroenergetycznej
AUTOR PUBLIKACJIJakub Touściuk
Wszystkie publikacje ←