CKTECentrum Kompetencji
Transformacji Energetycznej
Poznaj możliwości ↗
← Publikacje CKTE
WIEDZA / TRANSFORMACJA ENERGETYCZNA

ETS I, ETS II

Koncepcyjna panorama zakładu przemysłowego, infrastruktury ciepłowniczej i transportu drogowego w kontekście kosztów emisji CO₂
Ilustracja koncepcyjna przygotowana do publikacji, wygenerowana cyfrowo.

Polski zakład, który zużywa gaz do ogrzewania hali, prąd do produkcji i olej napędowy do transportu, może odczuć koszt emisji CO₂ na kilku rachunkach. ETS I już dziś wpływa na koszty wytwarzania energii elektrycznej i ciepła. ETS II od 2028 r. obejmie emisje ze spalania paliw m.in. w budynkach i transporcie drogowym. Dla przedsiębiorcy oznacza to potrzebę policzenia, ile każda podwyżka ceny paliwa zabierze z marży i gdzie można ograniczyć zużycie bez pogorszenia warunków pracy lub produkcji.

Jak działają ETS I i ETS II?

ETS I to działający od 2005 r. unijny system handlu uprawnieniami do emisji. Obejmuje m.in. elektrownie i ciepłownie, instalacje w branżach takich jak hutnictwo, cementownie i rafinerie, a także część lotnictwa i transportu morskiego. Unia określa malejący limit uprawnień, a ich cenę kształtuje rynek. Operator objęty systemem rozlicza zweryfikowane emisje, umarzając odpowiednią liczbę uprawnień. Koszt emisji może też wpływać na ceny prądu, ciepła i materiałów sprzedawanych firmom spoza ETS I. Podstawę stanowią art. 2 i załącznik I oraz art. 9, 12, 14 i 15 dyrektywy 2003/87/WE.

ETS II ma odrębną pulę uprawnień i własną cenę rynkową. Obejmuje CO₂ ze spalania paliw w budynkach, transporcie drogowym i sektorach dodatkowych, w tym w części przemysłu poza ETS I. Obowiązek monitorowania i rozliczania emisji spoczywa na podmiotach wprowadzających objęte paliwa do konsumpcji, zwykle na dostawcach paliw. Typowy sklep, hotel, zakład produkcyjny czy firma transportowa odczuje ETS II przede wszystkim wtedy, gdy dostawca uwzględni koszt uprawnień w cenie gazu, oleju opałowego lub paliwa drogowego. Wynika to z art. 30a–30f i załącznika III dyrektywy 2003/87/WE, dodanych dyrektywą (UE) 2023/959.

[1] [2] [8]

Daty wprowadzenia i konkretne podstawy prawne

Daty wprowadzenia i konkretne podstawy prawne
DataCo się zmienia i z jakiego przepisu to wynika
13 października 2003 r.Przyjęto dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą ETS I. Jej pierwotny art. 11 ust. 1 wyznaczył pierwszy okres rozliczeniowy na lata 2005–2007.
1 stycznia 2005 r.Ruszył ETS I. Tego samego dnia weszła w życie pierwsza polska ustawa wdrażająca system, ustawa z 22 grudnia 2004 r. (Dz.U. nr 281, poz. 2784).
10 maja 2023 r.Przyjęto dyrektywę (UE) 2023/959. Jej art. 1 pkt 29 dodał rozdział IVa ustanawiający ETS II. Zasadniczy termin wdrożenia jego przepisów do prawa krajowego upłynął 30 czerwca 2024 r. zgodnie z art. 3 ust. 1 tej dyrektywy. Osobna dyrektywa (UE) 2023/958 z tego samego dnia zmieniła zasady ETS I w lotnictwie.
1 stycznia 2025 r.Unijny harmonogram przewidywał rozpoczęcie etapu zezwoleń i monitorowania dla podmiotów objętych ETS II. Właściwe przepisy to art. 30b ust. 1 i art. 30f dyrektywy 2003/87/WE.
11 marca 2026 r.Przyjęto rozporządzenie (UE) 2026/667, które weszło w życie 7 kwietnia 2026 r. Jego art. 2 stanowi, że rozpoczęcie handlu w sektorach objętych ETS II „odracza się do 2028 r.”, i odsyła do art. 30k ust. 2 lit. a–e dyrektywy. Pierwotny harmonogram przewidywał rok 2027.
Styczeń 2027 r.Komisja przewiduje pierwsze, wcześniejsze aukcje uprawnień ETS II. Podstawa to art. 8 ust. 5 rozporządzenia delegowanego (UE) 2023/2830, zmienionego rozporządzeniem (UE) 2026/787.
2028 r. → 31 maja 2029 r.2028 r. będzie pierwszym rokiem emisji podlegających rozliczeniu w ETS II. Podmioty objęte systemem po raz pierwszy umorzą za nie uprawnienia do 31 maja 2029 r. Wynika to z art. 30e ust. 2 w związku z art. 30k ust. 2 lit. d dyrektywy 2003/87/WE oraz art. 2 rozporządzenia (UE) 2026/667.

W Polsce ramy działającego ETS I określa dziś ustawa z 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 1421). Dla operatorów instalacji istotne są m.in. art. 51 dotyczący zezwolenia, art. 84 dotyczący weryfikacji raportu i art. 92 dotyczący umarzania uprawnień. Jesienią 2026 r. polski rząd informował w Sejmie o dalszych negocjacjach dotyczących warunków wdrożenia ETS II. Dla budżetów firm punktem odniesienia pozostaje ustanowiony w prawie UE rok 2028.

[1] [2] [3] [4] [6] [7]

Korzyści i ryzyka dla gospodarki

Malejąca pula uprawnień daje przedsiębiorstwom ekonomiczny powód do ograniczania emisji. Gdy zakład odzyskuje ciepło z procesu technologicznego, oszczędza paliwo i zmniejsza wrażliwość na jego ceny. Dochody z aukcji finansują m.in. Fundusz Modernizacyjny i Fundusz Innowacyjny. Według Komisji Europejskiej od uruchomienia ETS I emisje w sektorach objętych systemem spadły o około połowę. To wynik obserwowany w tych sektorach w okresie działania systemu, na który wpływały także zmiany technologii i struktury energetyki.

Największym zagrożeniem dla firm jest wzrost kilku kosztów jednocześnie. Zakład może zapłacić więcej za gaz do ogrzewania i procesu, przewoźnik podnieść stawki, a dostawca materiałów uwzględnić droższą energię w cenniku. Przedsiębiorstwo o niskiej marży i ze sprzedażą zakontraktowaną po stałych cenach może odczuć tę zmianę szybciej, niż zdoła renegocjować umowy. W energochłonnym przemyśle dochodzi ryzyko utraty konkurencyjności, gdy koszty emisji rosną szybciej niż zdolność zakładów do modernizacji.

W budżetach warto uwzględnić także zmienność ceny uprawnień. 45 euro za tonę CO₂ w cenach z 2020 r. to próg interwencji przewidziany w art. 30h ust. 2 dyrektywy 2003/87/WE. Po spełnieniu warunków na rynek trafiają dodatkowe uprawnienia, a ich cena nadal może przekraczać ten próg. Decyzja (UE) 2026/2402, która wchodzi w życie 17 listopada 2026 r., wzmacnia ten mechanizm, zwiększając pulę uwalnianą przy tej interwencji z 20 do 40 mln uprawnień.

[1] [5] [8]

Ile może kosztować ETS II? Przykład dla zakładu

Zakład zużywa 500 MWh gazu ziemnego rocznie, licząc według wartości opałowej. Przy orientacyjnym wskaźniku 0,20 t CO₂/MWh odpowiada to około 100 t CO₂ rocznie. Poniższe scenariusze zakładają kurs 4,30 zł/euro i pełne przeniesienie samego kosztu uprawnień przez dostawcę. Kwoty są podane bez VAT, a ceny uprawnień przyjęto do analizy wrażliwości.

Ile może kosztować ETS II? Przykład dla zakładu
Założona cena uprawnienia ETS IIDodatkowy koszt na MWh gazuDodatkowy koszt roczny
50 euro/t CO₂43,00 zł21 500 zł
80 euro/t CO₂68,80 zł34 400 zł
120 euro/t CO₂103,20 zł51 600 zł
Porównanie modelowych rocznych kosztów ETS II: 21 500, 34 400 i 51 600 zł przy cenach 50, 80 i 120 euro za tonę CO₂
SCENARIUSZE / 500 MWh GAZU ROCZNIEOpracowanie graficzne do tej publikacji. Scenariusze obliczeniowe, nie prognoza cen; 0,20 t CO₂/MWh, 4,30 zł/euro, bez VAT.

Jeśli zakład obniży zużycie gazu o 25%, przy cenie 80 euro/t CO₂ ograniczy modelowy koszt ETS II o 8 600 zł rocznie. Do tego dochodzi oszczędność na zakupie 125 MWh gazu. Przy obliczeniach dla konkretnej firmy trzeba sprowadzić zużycie z faktur i wskaźnik emisji do tej samej podstawy energetycznej, ponieważ faktura za gaz może posługiwać się ciepłem spalania, a wskaźnik w przykładzie odnosi się do wartości opałowej.

[10]

Jak przedsiębiorstwo może ograniczyć skutki ETS?

  1. Policzyć koszt na jednostkę działalności. Zebrać co najmniej 12 miesięcy danych o zużyciu gazu, prądu i paliw. Rozdzielić ogrzewanie, proces i transport. Wpływ ETS warto wyrazić w złotych na tonę produktu, kilometr przewozu albo metr kwadratowy obiektu. To pokazuje, które kontrakty i obiekty są najbardziej wrażliwe na podwyżki.
  2. Zacząć od strat i odzysku ciepła. Sprawdzić harmonogramy grzania i wentylacji, izolację instalacji oraz ciepło dostępne z chłodnictwa, sprężarek czy procesów technologicznych. Odzysk ma wartość wtedy, gdy źródło i odbiornik pracują w zbliżonych godzinach, a dostępna temperatura odpowiada potrzebom np. ciepłej wody, mycia technologicznego lub ogrzewania.
  3. Porównać modernizacje przy tym samym efekcie użytkowym. Kocioł, pompę ciepła i układ hybrydowy należy liczyć dla tej samej temperatury w hali, tej samej wentylacji i tej samej wielkości produkcji. W wariancie elektrycznym trzeba uwzględnić rzeczywistą sezonową sprawność, temperaturę zasilania, moc przyłączeniową i pełny koszt prądu. Trzy scenariusze cen gazu, energii elektrycznej i uprawnień pokażą, przy jakich założeniach inwestycja się broni.
  4. Sprawdzić umowy i zasady rozliczeń. U dostawcy paliwa ustalić, jak i kiedy będzie naliczał koszt ETS II. W umowach transportowych sprawdzić sposób indeksowania dopłat paliwowych i możliwość ich przeniesienia na klienta. Zakład objęty ETS I powinien dodatkowo ustalić z dostawcą, jak udokumentować przeznaczenie paliwa, żeby uniknąć podwójnego rozliczenia emisji. Temu służy art. 30f ust. 5 dyrektywy 2003/87/WE.
  5. Zweryfikować finansowanie przed zamówieniem urządzeń. W Polsce warto sprawdzić warunki białych certyfikatów, aktualne nabory BGK i programy NFOŚiGW. Wsparcie ze Społecznego Funduszu Klimatycznego ma określonych odbiorców, w tym mikroprzedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji w rozumieniu art. 2 pkt 11 rozporządzenia (UE) 2023/955. Opłacalność projektu warto policzyć przy pełnym koszcie inwestycji, a potwierdzone wsparcie uwzględnić jako osobny wariant.

Rok 2027 może dać przedsiębiorstwom pierwszą cenę odniesienia z aukcji ETS II. Do tego czasu firma może już wiedzieć, ile kosztuje ją każda dodatkowa złotówka za MWh paliwa i które inwestycje obniżą zużycie przy zachowaniu wymaganych warunków pracy. Taki bilans pozwala uzasadnić modernizację konkretną oszczędnością i sprawdzić, ile marży ochroni ona przy droższej energii.

[1] [9] [11] [12] [13]

Źródła i podstawy prawne

  1. Dyrektywa 2003/87/WE — ETS I i rozdział IVa (ETS II)
  2. Dyrektywa (UE) 2023/959 — reforma ETS i ustanowienie ETS II
  3. Rozporządzenie (UE) 2026/667 — art. 2: odroczenie ETS II
  4. Rozporządzenie delegowane (UE) 2026/787 — aukcje
  5. Decyzja (UE) 2026/2402 — rezerwa stabilności rynkowej
  6. Ustawa polska — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1421
  7. Komisja Europejska — kalendarz aukcji ETS I i ETS II na 2027 r.
  8. Komisja Europejska — system ETS II
  9. Rozporządzenie (UE) 2023/955 — Społeczny Fundusz Klimatyczny
  10. IPCC — wytyczne inwentaryzacji emisji, energetyka
  11. URE — efektywność energetyczna i białe certyfikaty
  12. BGK — finansowanie przedsiębiorstw
  13. NFOŚiGW — programy finansowania
AUTOR PUBLIKACJIJakub Touściuk
Wszystkie publikacje ←